Import multiplexplaten die af fabriek zijn voorzien van een melamine-, fenol- of andersoortige kunststof- of kunstharsfilm, zijn populair vanwege het gladde oppervlak en de beschermingsgraad die dergelijke films bieden in een buitenklimaat. Deze platen worden vaak verkocht met het predicaat "universeel overschilderbaar". De praktijk van de laatste jaren wijst uit dat de overschilderbaarheid vaak minder universeel is dan verwacht. Omdat dergelijke platen vrijwel alleen maar een in witte standkleur verkrijgbaar zijn is overschilderen noodzakelijk wanneer een andere kleurstelling gewenst is. Het handmatig overschilderen met oplosmiddelhoudende verfproducten door de schilder vormt meestal niet zo'n groot probleem wanneer de ondergrond voldoende wordt gereinigd en gelijkmatig licht wordt opgeschuurd. Industriele afwerking met watergedragen verfsystemen gaat minder eenvoudig, met name in de winterperiode waarin het doorharden van de aangebrachte afwerklaag een probleem kan vormen.Doorharding van industriële verffilms in een buitenklimaat
De droging van fabrieksmatig aangebrachte watergedragen (grond)verfsystemen verloopt in een aantal te onderscheiden fasen;
- De eerste fase die voor het machinale applicatieproces belangrijk is, is die waarna het systeem voorzien kan worden van een volgende laag (grond) verf. In technische informatiebladen van verfsystemen vindt u deze informatie terug als "overschilderbaar na X uur".
- De tweede belangrijke fase is die waarna het industrieel behandelde product gereed is om te verpakken en te verzenden. Dit moment vindt u in technische informatiebladen terug als "stapelbaar na X uur".
- De voor de aannemer belangrijkste fase is die waarna het aangebrachte verfsysteem volledig is uitgehard en daarmee een optimale hechting en haar maximale beschermingsfactor bereikt tegen vocht. Deze fase wordt doorgaans niet vermeld op technische informatiebladen, maar is door SKH KOMO voor grondverfsystemen gesteld op circa 7 dagen onder geconditioneerde omstandigheden (lees: kamertemperatuur).
Omdat gedurende deze laatste doorhardingsfase het industrieel gelakte product zeer gevoelig is voor vocht en (mechanische) beschadigingen, wordt ieder pakket voorzien van een fel rood gedrukte verwerkingsinstructie op A5 formaat. Ook kortstondige permanente waterbelasting kan al funest zijn. Het klimaat binnen ons SKH KOMO gecertificeerd applicatieproces (certificaat 70013) is weliswaar geconditioneerd, maar het klimaat waarin de gelakte producten daarna bij uw klant worden opgeslagen is dat mogelijk niet. Juist in dat klimaat vindt de voor een verffilm belangrijke doorhardingsfase plaats. De duur van de doorhardingsfase is sterk afhankelijk van de klimaatcondities waarin het gelakte product is opgeslagen.
Doorharding van verffilms op kunstharsplaten in de winter
De laatste jaren komen in Nederland regelmatig langdurige koude perioden voor gedurende de winter. Dan doet zich bij nieuw aangebrachte verffilms op een kunsthars ondergrond het volgende fenomeen voor, wanneer de platen of panelen gedurende de doorhardingsfase in een onbeschermd klimaat zijn opgeslagen of verwerkt:
Acrylaat verfsystemen bestaan, sterk vereenvoudig gezegd, uit acrylaat bolletjes die zijn opgelost in water. Aan de verf zijn een aantal additieven toegevoegd die de eigenschap kunnen hebben water aan zich te binden. De bolletjes worden in natte toestand omgeven door watermoleculen. Zodra het acrylaat verfsysteem wordt aangebracht start het drogingsproces waarbij water verdampt en uiteindelijk alleen acrylaatbolletjes overblijven. Deze acrylaatbolletjes verkleven (vernetten) met elkaar, zodat een doorgeharde verffilm overblijft. Pas na volledige uitharding bereikt de acrylaat verffilm haar optimale hechting en haar maximale beschermingsfactor tegen indringend vocht.
Wanneer industrieel gelakte houtproducten het applicatiebedrijf verlaten is de verffilm weliswaar droog maar nog niet geheel vrij van zowel watermoleculen als enkele waterminnende additieven uit het verfproduct. Het verdampen van watermoleculen vindt plaats aan twee zijden van de verffilm, zowel aan de onderzijde, waarbij watermoleculen in het houtproduct trekken en aan de bovenzijde, waarbij water verdampt aan de buitenlucht. Bij producten die zijn voorzien van een beschermende kunstharsfilm, die extreem weinig of zelfs helemaal geen damp doorlaat, verloopt de doorhardingsfase logischerwijs langzamer. Het water kan dan alleen aan de buitenlucht verdampen en ook de waterminnende additieven blijven langer in de schijnbare droge verffilm opgesloten. Deze additieven verhinderen volledige doorharding van de verffilm. Dit in combinatie met de toch al matige intercoating (hechting van verfproducten op de kunstharsfilm) zorgt ervoor dat de watergedagen verffilm gedurende een koude en vaak ook vochtige winterperiode langdurig een slechte hechting vertoond op de kunsthars ondergrond.
In een koude periode waarbij de temperatuur continu niet meer boven de 5 graden Celsius komt kan het voorkomen dat de doorhardingsfase van een acrylaat verffilm tijdelijk helemaal tot stilstand komt. Dit weerafhankelijk fenomeen is helaas onvermijdbaar wanneer gedurende de wintermaanden buiten wordt gebouwd. Op zich is een trage doorharding voor de verffilm geen probleem. Echter, wanneer deze producten buiten met een behoorlijke hoeveelheid vocht worden belast zien we dat de nog niet volledig uitgeharde acrylaat verffilm nog teveel water opneemt, licht verweekt en er soms, bij overmatige vochtbelasting, zelfs afgekrabd kan worden. De verffilm oogt wat "kazig". De slechtere hechting herstelt zich normaliter in vrijwel alle gevallen wanneer de buitentemperatuur stijgt, de watermoleculen en additieven volledig uit kunnen treden en de acrylaatfilm alsnog geheel kan vernetten (uitharden). Na volledige uitharding bereikt de acrylaat grondverffilm dan normaal haar maximale hechting en optimale beschermingsfactor.
Zolang de aangebracht verffilm niet volledig is doorgehard dient uiteraard uiterst voorzichtig toe worden omgegaan met het plaatmateriaal om mechanische beschadiging te voorkomen. Producten die gedurende de winterperiode buiten worden verwerkt kunnen beter niet direct worden afgelakt. Dit kan pas wanneer het grondverfsysteem minimaal 2 weken aan het buitenklimaat met droog weer en een temperatuur groter dan 15 graden Celsius is blootgesteld, maar wel binnen een periode van maximaal 6 maanden na verwerking buiten.
Alternatieven voor platen met kunstharsfilms
In algemene zin is het niet verstandig om gedurende de winterperiode platen met kunstharsfilms buiten te verwerken wanneer deze industrieel zijn overgeschilderd. In deze periode kan beter worden gekozen voor onbehandelde okoumé platen waarvoor het grondverfsysteem in haar geheel industrieel in de gewenste kleurstelling wordt opgebouwd. De problematiek met de trage doorharding blijft weliswaar hetzelfde, maar door het ontbreken van een kunstharsfilm zal de doorharding en daarmee ook de optimale hechting van de grondverffilm sneller worden bereikt. Wanneer u nog meer zekerheid in wilt bouwen tijdens koude perioden, waarbij de buitentemperatuur continu lager is dan 5 graden Celsius, is het ook nog het overwegen waard om industrieel gelakte producten minimaal 7 dagen in een geconditioneerd klimaat bij de applicateur te laten doordrogen. De extra kosten hiervoor wegen vaak niet op tegen het hoge risico op faalkosten.
